“Epşteyn faylları” niyə hələ də qorxu yaradır?

Son dövrlər beynəlxalq mediada tez-tez rast gəlinən “Epşteyn faylları” ifadəsi yeni ortaya çıxmış anlayış deyil. Bu termin illərdir Qərb siyasi və iqtisadi elitasının ən qapalı, ən toxunulmaz dairələrini simvolizə edən bir anlayışa çevrilib. Epşteyn adı təkcə bir şəxsi yox, arxasında dayanan görünməz mexanizmi ifadə edir.

“Jeffrey Epşteyn kim idi?” sualına birmənalı cavab vermək mümkün deyil. Çünki onun fəaliyyəti klassik peşə çərçivələrinə sığmırdı. Rəsmi olaraq maliyyəçi kimi təqdim olunsa da, real gücü bank hesablarından deyil, qurduğu əlaqələrdən qaynaqlanırdı. Epşteyni təhlükəli edən də məhz bu şəbəkə idi: o, siyasətçilər, milyarderlər, kral ailələrinin üzvləri, akademik çevrələr və media simaları ilə eyni mühitdə sərbəst hərəkət edə bilirdi.

Epşteynin adı ilk dəfə ictimaiyyətin diqqətinə azyaşlılara qarşı cinsi istismar ittihamları ilə gəldi. Ancaq zaman keçdikcə bu hadisə təkcə fərdi cinayət faktı olmaqdan çıxdı və sistemli bir quruluşun mövcudluğu sualını gündəmə gətirdi. İstintaq materialları göstərirdi ki, söhbət təsadüfi hallardan deyil, illərlə qorunan və ört-basdır edilən mexanizmdən gedir. Epşteynin adası, şəxsi təyyarələri və mülklərinin uzun müddət toxunulmaz qalması cəmiyyətdə haqlı suallar yaratdı: bu adam kimlər üçün risk idi ki, bu qədər qorunurdu?

2019-cu ildə onun həbsxanada baş verən müəmmalı ölümü isə bütün prosesə yeni ölçü qazandırdı. Rəsmi açıqlamada hadisə intihar kimi təqdim olunsa da, ictimai rəy bunu qəbul etmədi. Çünki Epşteyn məhkəmə qarşısına çıxsa idi, yalnız şəxsi cinayətlər deyil, onu qoruyan və susdurmağa çalışan dairələr də üzə çıxa bilərdi. Məhz bu mərhələdən sonra “Epşteyn faylları” anlayışı formalaşdı və bu sənədlər artıq bir nəfərin deyil, bütöv sistemin arxivi kimi dəyərləndirilməyə başlandı.

Bu gün açıqlanan sənədlərin yaratdığı narahatlıq da məhz buradan qaynaqlanır. Söhbət sadəcə ad siyahılarından getmir. Fayllar yazışmalar, əlaqə şəbəkələri, görüşlər, vasitəçilər və səssiz razılaşmalar barədə ipucları verir. Bir çox halda bunlar birbaşa hüquqi sübut olmasa da, etik, siyasi və mənəvi baxımdan ciddi suallar doğurur. Əsas risk də buradadır: sənədlərdə adı keçən hər kəs cinayətkar olmaya bilər, lakin eyni şəbəkədə görünmək belə reputasiya baxımından dağıdıcıdır.

Epşteyn dosyesinin ən təhlükəli tərəfi onun yalnız keçmişi izah etməməsidir. Bu sənədlər bu gün də təsir gücünə malikdir. Çünki ortaya çıxan materiallar siyasi qərarlarla şəxsi münasibətlərin, maliyyə maraqları ilə gizli zəifliklərin bəzən eyni nöqtədə kəsişdiyini göstərir. Bu isə beynəlxalq münasibətlərdə şantaj, təzyiq və manipulyasiya ehtimalını gücləndirir. Məhz buna görə Epşteyn işi sadəcə cinayət dosyesi deyil, milli təhlükəsizlik məsələsi kimi qiymətləndirilir.

Burada vacib bir məqamı ayrıca vurğulamaq lazımdır. Epşteyn faylları ilə bağlı mediada yayılan bütün iddiaları eyni səviyyədə qəbul etmək olmaz. Sənədlərin bir hissəsi rəsmi mənbələrə söykənsə də, digər qismi şərh və spekulyasiyalardan ibarətdir. Xüsusilə Türkiyə kimi regional və qlobal əhəmiyyətə malik ölkələrlə bağlı səsləndirilən iddialara ehtiyatla yanaşmaq vacibdir. Türkiyə bu dosyenin hədəfi deyil, əksinə, çox vaxt Qərb mediasında sistemli manipulyasiyalara məruz qalan ölkələrdən biridir. Bu səbəbdən Epşteyn kontekstində Türkiyəni birbaşa ittiham edən yanaşmalar nə hüquqi, nə də analitik baxımdan əsaslı görünür.

Nəticə etibarilə, Epşteyn məsələsi bir şəxsin cinayətləri ilə məhdudlaşmır. Bu, Qərb dünyasında uzun illər toxunulmaz sayılan elit dairələrin necə işlədiyini göstərən nadir nümunələrdən biridir. Fayllar hələ tam açıqlanmayıb, tam oxunmayıb və böyük ehtimalla uzun müddət müzakirə mövzusu olaraq qalacaq. Narahatlıq da məhz buradan doğur: çünki bu sənədlər yüksək səviyyədə səsləndirilən dəyərlərlə, pərdəarxasında qurulan münasibətlər arasında dərin ziddiyyətləri üzə çıxarır. Epşteyn dosyesi həmin uçurumu görünən edən güzgüdür.